ความรู้สำหรับมือใหม่ ขาตั้งลำโพง ทำงานอย่างไร


ความรู้สำหรับมือใหม่ ขาตั้งลำโพง ทำงานอย่างไร
How Speaker Stand Works

รีวิวโดย : Hiddendragon

Font Size A A A

          ขาตั้งลำโพง ทำงานอย่างไร ช่วยเรื่องไรกับลำโพง และมีผลทางเสียงขนาดไหน ผมว่าคำถามนี้ค้างคาใจของนักเล่นนักฟังเพลงมาแล้วแน่นอนว่ามันจะไปมีผลทางเสียงอะไรมากมากนัก จะช่วยได้ดีมากเลยเชียวหรือ บางท่านผมว่า พอได้คำตอบแล้ว บางท่านพอรู้ทาง บางท่านพาลไปเล่นลำโพงตั้งพื้นไปเสียก็มาก ด้วยความที่ว่า ลำโพงเล็ก ตัวน้อยๆ นี้ เห็นทีจะขับเบสไม่ออกเป็นแน่แท้ เสียงแหลมบาดแสบหูเหลือเกิน กลางแหลมไร้พลัง กุดหดหรือไม่ก็สดพุ่งเกินไป ท่านๆที่อ่านมาถึงตรงนี้ ผมว่าต้องพอมีบ้างแหละครับว่าจะเห็นสงสัยว่า ที่อ่านๆมา มันจะถูกแก้ไขให้จะเสียงนรก เป็นเสียงสวรรค์ได้ด้วยขาตั้งเชียวหรือ 

ผมขอเริ่มต้นจากตรงนี้ก่อนนะครับว่า ลำโพงมีดอกเป็นตัวขยับ ขับให้เกิดเสียงขึ้นมา ไม่ว่าจะเสียงแหลมหรือเสียงเบส ต้องอาศัยการขยับเป็นพื้นฐานทั้งสิ้น ไม่มีลำโพงตัวใดในโลกที่ไม่ขยับ ไม่สั่น และจะมีเสียงได้ครับ ส่วนว่าการสั่นก็เฉยๆนี่ เสปคลำโพงนั้นกำหนดไว้ในเบื้องปฐมแล้วว่าต้องรองรับการสั่นที่เป็นฐานของลำโพงนั้นๆได้แน่แท้แล้วถึงเอาออกมาขาย ขอเรียนให้ทราบว่า ท่านที่เคยเอาลำโพงวางบนหิ้ง ชั้น หรือขาตั้ง แล้วท่านไม่ได้ใส่บลูแทกหรือไม่ ถ้าเคย ท่านเคยสังเกตไหมครับว่าเวลาผ่านไปสักปีหนึ่ง ถ้าไม่มีการขยับแล้ว ตัวลำโพงนั้นมีการขยับออกจากฐานของตัวมันหรือไม่ หรือขั้วต่อต่างๆที่ยึดลำโพง มีการหวาน การคลายตัวหรือไม่ ถ้าท่านสังเกต โดยเฉพาะท่านที่ฟังเพลงดังเป็นปรกติแล้วจะพบได้ง่ายกว่าคือ ท่านจะพบความจริงข้อหนึ่งว่า การสั่นนั้น ทำให้ลำโพงท่านเคลื่อน เกลียวคลาย ที่ร้ายกว่านั้น เปิดดังๆแล้ว เวลาเบสลง ลำโพงบางตัวที่งานห่วย ตัวตู้ไม้ไม่แห้ง อบไม่ดี หรือหนักไม่พอ พาลกระเด็นจากชั้น หรือขาตั้ง ลงมานอนเล่นเสียกลางพื้นบ้านเลยก็เป็นได้

 
ถามว่า อะไร ทำให้เกิดสิ่งที่เป็นนี้ สิ่งที่เป็นนี้ตามภาษาต่างประเทศในเรื่องลำโพงนี้เขาเรียกว่าแรงสั่นค้างในลำโพง ซึ่งเจ้าแรงสั่นค้างนี้ ข้อดีของมันคือ ช่วยให้เสียงมีความซับซ้อนในตัวลำโพง ให้เสียงหวาน นุ่ม หรือพุ่งสด ทะยาน สุดแท้แต่ผู้ออกแบบจะออกแบบมาให้มันเป็นเช่นไร เพียงแต่ว่าเจ้าแรงกสั่นค้างนี้ มีผลต่อความดังของเสียง หากเสียงที่เราเปิดยิ่งดัง แรงสั่นค้างจะเพิ่มมากขึ้นในปริมาตรตู้ลำโพง อาจมีมากเพียงพอที่จะสั่น ขยับ หรือเคลื่อนลำโพงของเราออกจากจุดที่ตั้งหรือให้หล่นได้ง่ายๆครับ ซ้ำร้าย หากแรงสั่นค้างในตังตู้นั้นยังกำธร ในตัวตู้แล้ว มากๆเข้า จะทำให้เกิดอาการที่เราจะพบเจอกันบ่อยครับเช่น ขับไม่ออกบ้าง เบสอุดอู้บ้าง กลางแหลมสดพุ่งคม เบสไม่มีบ้าง หรือเบสล้น กลางแหลมหด เป็นเช่นนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า บางท่านเพิ่งซื้อมาใหม่ๆ ยกไปหาตัวแทนเพื่อขอทราบว่าเกิดอะไรขึ้น ตัวแทนก็หมายเข้าใจไปว่า แอมป์ที่ท่านใช้ไม่ดีพอ ลำโพงของท่านเป็นรุ่นเล็กไป หรือดีบีต่ำไป ขยับแอมป์ไปรุ่นใหญ่ขึ้นบ้าง เป็นลำโพงไปบ้างล่ะ ซ้ำร้ายบางท่านถึงขั้นทำห้องฟังใหม่เลยทีเดียว เสียเงินเสียทองไปหลายต่อหลาย ที่จบก็ดีไป ที่ไม่จบล่ะครับท่าน ปัญหาหัวใจสำคัญก็อยู่ตรงนี้แหละครับ แรงสั่นค้าง กำธรเสียงในตัวตู้ลำโพง ก่อให้เกิดปัญหามากมายมหาศาล แล้วก่อนๆนี้หล่ะ เราฟังเสียงกันอย่างไร


แรกเริ่มเดิมที ลำโพงนั้นเปรียบเสมือน เฟอร์นิเจอร์ชิ้นหนึ่งในบ้าน วางตั้งให้เกิดความสวยงาม มีประโยชน์ใช้สอยได้หลากหลาย ดังที่ท่านจะสังเกตได้จากลำโพง Klipch / JBL / Altech รุ่นเก่าๆห้าหกสิบปีนั้น มักจะมีขนาดใหญ่โตเสียมาก ใหญ่ขนาดตู้เย็นหกคิว สิบสองคิวก็ไม่ปาน ถามว่าพวกนี้มีปัญหาแรงสั่นค้าง กำธรเสียงในตู้ลำโพงไหม ผมบอกเลยครับว่ามี แต่ว่า เนื่องด้วยขนาด และน้ำหนักนั้นแทนจะเรียกว่า ไม่มีผลกับตัวลำโพงและเสียงเลย ทำให้ เมื่อเวลาเราฟังลำโพงไซส์ขนาดใหญ่ๆ เช่นตั้งพื้นนั้น เราจะรู่สึกว่า เออ! สงัดเงียบ ดี แน่นดี เสียงมีพลังดี เนื่องจากข้อนี้แหละครับ แล้วโรงงานที่ผลิตออกมาล่ะ ไม่ทราบปัญหารึ ทำมาขายให้เราๆท่านๆซื้อไปเสพและเป็นทุกข์นี่!


จริงๆแล้วเขาทราบครับว่า ปัญหาการสั่งค้าง กำธรนี่ พาลให้เราฟังเพลงแล้วเป็นทุกข์ได้เลย ข้าวของแบรนด์ต่างๆเขาก็เป็นทุกข์เช่นกันครับ เมื่อตอนผลิตลำโพง ต้องการให้เบสแน่น ลึก ให้เสียงมาครบๆ แต่เนื่องด้วยตัวตู้เล็กเป็นบุ๊คเชล แล้ว ปริมาตรน้องแต่สั่งค้าง กำธรมาก แถมต้องรองนับแรงขับให้ได้สูงๆตามหลัก Marketing ของสมัยปัจจุบันที่ไม่มีอะไรจะเอามาขายแล้ว มีแต่เพิ่มวัตต์เข้าไปทุกปี เหมือนเปลี่ยนซีพียูคอมไล่ตามค่าตัวเลขที่หูเราก็รับรู้ไม่ได้ ทำให้เสปคที่ออกมาต้องรับวัตต์ได้มาก ให้ขับดังง่าย ให้เบสแน่น ให้เสียงดีกว้าง ปัญหาก็ด้วยตัวตู้น้อยแค่นี้ทางโรงงานจึงได้วิเคราะห์ พัฒนาและปรับปรุงขาตั้งมาเพื่อการนี้ครับ 


ขาตั้งนั้นเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ในการเล่นเครื่องเสียง เป็นสวรรค์ของคนเล่นบุ๊คเชล เพื่อนผมคนหนึ่ง มีขาตั้งลำโพงเก็บไว้ ไม่ต่ำกว่า 40 คู่ ด้วยการที่มีวางหิ้งหลายตัว ทำให้คอยหมุนเวียน สับเปลี่ยนแล้วฟัง ให้เกิดอรรถรสในการเล่นเครื่องเสียงแล้วอย่างหนึ่ง และด้วยความที่ขาตั้งลำโพงนั้นก็มีเสียงที่แตกต่าง เฉพาะตัวของขาอีกอย่างหนึ่ง ทำให้เกิดการเล่นที่หลายหลายกันมากขึ้นไปเป็นทวีคูณ แล้วทำไมขาตั้งนั้นจะมีผลต่อเรื่องของเสียงได้มากมายอย่างนั้นได้ จากที่ได้เรียนไว้ในบรรทัดต้นๆว่าโรงงานนั้นต้องการให้เสียงของลำโพงตัวเองออกมาดีที่สุด ตามที่วิศวกรของตนได้บรรจงออกแบบไว้ ได้คิดค้นเหล็ก อลูมิเนียม อัลลอย ไม้ หิน และหรืออื่นๆที่จะพอช่วยเรื่องเสียงได้ออกมา ใช้ปรับจูนลำโพง ให้ได้โทนเสียงที่ตัดcurve สวยงามและฟังเพราะด้วย ซึ่งแต่ละนักออกแบบ และแต่ละยี่ห้อ ต่างก็จูนเสียงออกมาไม่เหมือนกัน ทำให้เกิดความหลากหลายในการเล่นการฟังมากขึ้น เรียกว่า Many to Many M : N ตามหลัก Relationship ในกฎคณิตศาสตร์ 

บางโรงงานบางบริษัทมีความประณีตวิจิตรในการผลิตลำโพง ใช้วัสดุที่มีผลทางเสียงเป็นตัวตั้งต้น จูนแล้วจูนอีกจนได้ที่ ได้เสียงที่มีมาตรฐาน จดสิทธิบัตรไว้และนำออกขาย เช่นขาตั้งในจำนานของ Target Hifi England ใช้สูตรเหล็กอัลลอย หล่อขึ้นรูป พ่นทับด้วยสีอุตสาหกรรม น้ำหนักมาตรฐานที่ขาตั้งข้างละยี่สิบกิโลโดยประมาณ สำหรับบุ๊คเชลรุ่นท๊อป และส่วนขาตั้งลำโพงในชุดโฮมก็ลดหลั่นกันไปในเรื่องน้ำหนัก ส่วนขาตั้งของ Sonus Faber ของ Franco Serblin ผู้เชี่ยวชาญเรื่องไม้ชาวอิตาลี ใช้ไม้โอ๊คแช่น้ำทะเลกว่าหกปี ในการผลิตลำโพงยุคแรกๆ พร้อมกันนั้น ได้สร้างขาตั้งไม้โอ๊คเป็นไม้แขนงยึดด้วยน๊อตขนาดใหญ่ สามารถขยับเลื่อนขึ้นลงได้ ใช้หินอ่อนเป็นฐานชั้นบนและชั้นล่างเพื่อเพิ่มน้ำหนักแรงพยุงและการเกาะตัวของขาตั้งลำโพง

Dynaudio ให้ความสำคัญต่อการลดแรงสั่นค้าง กำธรในลำโพง โดยในขาตั้งของDynaudio นั้นจะเป็นอัลลอยทำเป็นชั้นเวเฟอร์ด้วยยางอีกชั้นหนึ่งเพื่อลดแรงสั่งความ กำธร เนื่องด้วยลำโพงของ Dynaudio เป็นลำโพงที่มีเสียงทรงพลัง แรงสั่นค้าสง กำธร จึงจะมากกว่ายี่ห้ออื่น จึงต้องใช้ยางเข้าช่วย Partington ให้อลูมิเนียมอัลลอยมีสูตรเฉพาะตัว ทำเป็นเสากระจายน้ำหนัก แล้วหล่อเรซิ่น แดมป์ตัวแพลทบนและล่างไว้เพื่อช่วยลดการสั่นค้าง กำธรของเสียง ค่ายนี้มีดีที่ทำให้เสียงกลางค่อนข้างสงบ และเสียงเนียนหวานละเมียด  ทั้งหมดทั้งปวงของขาตั้งนั้น สร้างมาเพื่อลดแรงกำธร สลายแรงสั่นค้างของเสียงที่อยู่ในตัวตู้เป็นหลัก ทำให้เสียงออกมาสมบูรณ์แบบ น่าฟัง ซึ่งเป็นศาสตร์และศิลป์ของผู้ผลิต เพื่อให้เสียงออกมาลงตัว เหมาะสมกับสภาพและโทนเสียงที่ผู้ผลิตเสกสรรค์มาให้เราเสพโดยเฉพาะครับผม

ร่วมแสดงความคิดเห็น